Güncel Mekan
Türkiye'nin En Güncel Forum Sitesi
Özel Arama
NEFS mertebeleri
Tasavvuf icinde NEFS mertebeleri konusu , Nefs Mertebeleri Tasavvuf yoluna girip ilerlemek isteyen sufilerin seyr ü sülukunda Allah'a ermek (vasıl-ı ilallah olmak) yolunda nefs-i nâtıkasının yerleştiği Yedi Nefs Makamı 1 Zulmet makamı olup nefs-i natıka, o ...
|
|||||||
| Anlık İletiler | Kayıt ol | Yardım | Üye Listesi | Ajanda | Arama | Bugünki Mesajlar | Forumları Okundu Kabul Et |
04-12-2008
|
||||
|
||||
NEFS mertebeleri
Nefs Mertebeleri Tasavvuf yoluna girip ilerlemek isteyen sufilerin seyr ü sülukunda Allah'a ermek (vasıl-ı ilallah olmak) yolunda nefs-i nâtıkasının yerleştiği Yedi Nefs Makamı 1  Zulmet makamı olup nefs-i natıka, o makamda EMMARE adını alır2 Nurlar makamı olup nefs-i natıka, o makamda LEVVAME adını alır3 Esrar (sırlar) makamı olup nefs-i natıka, o makamda MÜLHİME adını alır4 Kemal (olgunlaşma) makamı olup nefs-i natıka, o makamda MUTMAİNNE adını alır5 Vuslat (kavuşma) makamı olup nefs-i natıka, o makamda RAZİYYE adını alır6 Fiillerin tecelli ediş makamı olup nefs-i natıka, o makamda MARZİYYE adını alır7 Sıfat ve İlahi İsimlerin tecelli ediş makamı olup nefs-i natıka, o makamda SAFİYYE adını alır1 Nefs-i Emmâre: Nefs, gayr-i meşrû arzularını yapmaya hâkim ise emmâredir Yusuf sûresinde, “Şüphesiz ki nefs, kötülüğü son derece emredicidir” (Yusuf, 53) şeklinde mübalağa ile gelmiştir Nefs, gayr-i meşru arzu ve isteğinin tesirinde mağlup olarak münkeri işliyor ve fiilin yasak olduğunu da biliyorsa bu nefs, emmâredir Mesela kumar oynamanın, şarap içmenin haram olduğunu bildiği halde bunları işlemek gibi Nefs-i emmare, günah-ı kebaire irtikabiyle me'luf olur Feraiz-i İlahiyye'yi terk eden kalp nur-ı ilahiden mahrum olup zulmette kalır Kalbine havf-i ilahi gelmez O kimse kötülüğü arzu edip günah işlemekle muhakkak zarar görüp haib ve hasir kalıp mahrum ve hüsran olmuşturNefs-i emmare ayet-i kerimede mübalağa sigası ile "emmaretün" şeklindedir Kötülüğü şiddetli emreden manası vardır Nefs-i emmarenin seyri ilallah olup Allah celle celaluhu'nadır Alemi, şehadet alemidir Mahalli, sadrdır Hali meyildir Dayanağı şeriattır Nefsin sıfatları gayrimeşru isteklerini yerine getirmek için Hakk'ın emirlerine uymayan, men ettiklerini fütursuzca yapan, şeytana uyan, keyfine, zevkine, günaha düşkün olan cühela, süfeha ve erbab-ı measinin nefsinin sıfatlarıdırNefs-i emmare, echel-i eşya, aduvv-i ekber olup sinn-i kemale ermemiş etfal-i tarikdir Himmet ve gayreti kendi nefsini helak etmek içindir Onun arzusu veliyün-niam olan Hz Allah celle celaluhu'na karşı masiyet ve kendisine düşman olan şeytana itaattir Nefis haddi zatında ahkam-ı şer'iyyeyi münkir ve bittabi Hakk'ın emr-i hilafına hakimdir Çünkü tekalif-i ilahiyyenin icrası nefse pek ağır gelir Bu sebepten tezkiye-i nefs, tasfiye-i kalp zaruri olup tezkiye olmadıkça insanda yakin halinin zuhuru güç olur Huzur, saadet ve felaha ancak nefs tezkiyesi ve kalp tasfiyesinden sonra erişilir Suri olan imanın durumu safra hastalığına duçar olan kimse gibidir Onun vicdanı nebatın lezzetinin hilafına şahit olur Balın halavetini tadan insanın ancak o zaman safra hastalığından kurtulması mümkün olur İnsan günahlardan kurtulmak için ancak nefis tezkiyesi ile mutmain olduktan sonra hakikat-i iman suret ve kuvvet bulur Ve vicdani olur ki bu kısım iman mahfuzdur Elbette bu marazın idrakine akl-ı mead olmak gerekir Yoksa akl-ı meaşın endişesi kısa ve fikri nakıs olduğundan zahiri noksan, batından bihaberdir Çünkü akl-ı maaş mergub (rağbet edilmiş) ağniya ve erbab-ı dünyadır Zamir-i kasirü'l nazardır (kısa görüşlü) Akl-ı maad ise hadidü'l basardır (keskin bakışlı, akıllı) Onların nasibi ise, enbiya ve evliyadırCenab-ı Hak buyuruyor ki: "(Bununla beraber) nefsimi temize çıkarmıyorum Çünkü nefis aşırı şekilde kötülüğü emreder; Rabbim acıyıp korumuş başka Şüphesiz Rabbim çok bağışlayan, pek esirgeyendir " 382 Nefsin efsununa ve mekrine aldanma ki nefis iki başlı ejderhaya benzer, seni helak eder Aklını başına al ve bunu ganimet bil ki Rahmet kapısı açıktır Tevbe, bineği acaip bir binektir ki bir lahzada insanı zeminden feleklere yükseltirPeygamber Efendimiz şöyle buyurmuşlardır: "Senin düşmanlarının en düşmanı, en şiddetlisi iki tarafın arasında bulunan nefistir " 383Cenab-ı Hak şöyle buyuruyor: "Ancak tevbe ve iman edip iyi davranış ta bulunanlar başkadır; Allah onların kötülüklerini iyiliklere çevirir Allah çok bağışlayıcıdır, engin merhamet sahibidir " 384Sıdk ve ihlas ile ve bir daha işlememek şartı ile tevbe edenlerin tevbesi kabul edileceği gibi seyyieleri hasenata tebdil olunacaktır Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi vesellem ashab-ı kiram ile bir gazveden gelmişlerdi Buyurdular ki: "Hayırlı bir geliş geldiniz Küçük cihaddan büyük Cihada geldiniz" Dediler ki: "Büyük cihad nedir ya Rasullallah?" Peygamberimiz cevaben şöyle buyurdular: "Kulun nefsi ve hevası ile cihad etmesidir385Nefs tezkiyesi için yapılan riyazatın dört esası vardır: Az yemek (kıllet-i taam) az uyumak (kıllet-i nevm) az konuşmak (kıllet-i kelam ve halvet 1- Az yemek (kıllet-i taam): İnsan nefsini azdıran şeylerin başında yeme içmede sınır tanımamak gelir Yemek ve içmekten başka nimet bilmeyenin ilmi az, sıkıntısı çok olur İrfan ehli kişiler az yemek ve az içmekle vücuttaki faydasız şeyleri atarlar İnsanın ama sufli duyguları harekete geçiren yeme ve içme peşinde koşmak değil ulvi duygulara yardımcı olacak kadar yemektir Nitekim Kur' an' da:"Yiyiniz, içiniz israf etmeyiniz Çünkü Allah israf edenleri sevmez" 386 buyurulurHazret-i Peygamber ve ashabının çoğu zaman oruçlu bulunmaları, tasavvuf ve tarikat ehli için dayanak olmuştur Peygamber sallallahu aleyhi vesellem "İnsanoğlu karnından daha kötü bir kap doldurmamıştır İnsana belini doğrultacak birkaç lokma yeter" 387 buyurmaktadır2- Az uyumak (kıllet-i nevrn): Az uyumak Allah' a dönüşün ifadesidir Çünkü uyku organları tembelleştirir Az uyumak ise, kalbi cilalandırır nurlandırır Az uyumak açlık ve az yeme sonucu elde edilirCenab-ı Hak Teala peygamberimiz hakkında şöyle buyuruyor: "Böylece Allah, senin geçmiş ve gelecek günahını bağışlar Sana olan nimetini tamamlar ve seni doğru bir yola iletir 388Hazret-i Peygamberin gelmiş geçmiş bütün günahlarının bağışlandığı halde gece az uyuyup kalan zamanını ibadetle geçirmiş ve bunu şükredici bir kul olarak yaptığını ifade buyurmuştur Kur' an' da geceleyin yatağından kalkıp Rablerine korku ve ümitle dua edenler övülür Rasulullah Efendimize teheccüd namazı emredilmiştir Peygamberimiz ise, teheccüd namazını ümmetine tavsiye etmiştir Az uyumak hem bedene hem de ruha rahatlık verir Uykuda ölçü vücudun dinlenmesine yetecek kadar olanıdır; vücuda eziyet olacak bir uykusuzluk değil3- Az konuşmak (kıllet-i kelam): Konuşmak insanın faziletidir Fazlası ziyan, azı vakar ifadesidir Az konuşan kınanmadığı gibi itibarı da çok olur Çok konuşmak kişinin ayıplarını ortaya koyar ve küçültür, dilini tutanın günahları az, kalbi rahat olurUkbe bin Amir, Rasul-i Ekrem'e ahirette felahın çaresini sorduğunda şu cevabı almıştı: "Dilini tut, evin geniş olsun ve günah ve hatalarına ağla " 389Allah insana iki kulak bir ağız verdiğine göre insanın iki dinleyip bir söylemesi esastır Kur'an'ın ilk emri "oku" olduğuna göre konuşmak değil ilme sarılmak gerekir4- Halvet (Uzlet) ve Çile: Halvet tasavvuf ıstılahında tarikata giren bir müridin muayyen bir zaman sonra şeyhinin emriyle insanlardan uzaklaşarak tekkelerin çilehane veya halvethane denilen özel bir bölümlerinde de inziva hayatı yaşaması, kendini Hakka vermesidir Halvetin gayesi kalpten masivayı çıkarmaktır Gönlü ağyardan temizlemek Hakk'ın sayısız nimetlerini düşünüp şükretmektir Halvet ve çilenin kırk gün olmasının Kur' an ve Sünnet'ten mesnedleri vardırCenab-ı Hak şöyle buyuruyor: (Bana ibadet etmesi için) Musa'ya otuz gece vade verdik ve ona on gece daha ilave ettik; böylece Rabbinin tayin ettiği vakit kırk geceyi buldu 390İbnu Abbas radıyallahu anhüma anlatıyor: "Rasulullah aleyissalatu vesselam buyurdular ki: "Kim kırk sabah Allah'a ihlaslı olursa kalbinden lisanına hikmet çeşmeleri akmaya başlar " 391"Kulum bana bir karış yaklaşırsa ben de ona bir arşın yaklaşırım; o bana bir arşın yaklaşırsa ben de ona bir kulaç yaklaşırım; o bana yürüyerek gelirse ben ona koşarak varırım " 393382 Yusuf Suresi, Ayet 53 383 Kenzul Hakaik, Beyhaki 384 Furkan Suresi, Ayet 70 385 El Hatib, tarihinde, Cabir radıyallahu anh'dan rivayet etti 386 Araf Süresi, Ayet 31 387 Hadis-i Tirmızi 388 Fetih Suresi, Ayet 2 389 Hadis Buhari 390 Araf Suresi Ayet 142 391 Cami'us Sagır, Feyzu'l kadir 6 393 Müslim, İbni Mace, Edep: 58 Kaynak: Marifet-i İlahiyye Tarikat-ı Aliyye; Sayfa (259-260-261-263-264-267) 2 Nefs-i Levvâme: Hakk'ın emirlerine kısmen uyan; men ettiklerinden ise bazen kaçınan kaçınamadığında pişman olan; kendini zaman zaman kınayan ve levm eden nefstir Eğer nefs, gayr-i meşrû hareketleri icrâya hâkim değilse; kısmen terbiye görmüş ve emirlere de riâyet gösteriyorsa levvâmedir Bu mertebedeki nefs terbiyenin başlangıcını görmüş, tezkiyeden bir nasip almış ve şeriatın emirlerine itaat etmeyi istemiştir Lakin henüz kendine hakim olabilme, kötü isteklerini tamamen reddedebilme arzusuna kavuşmamıştır Öyle ise hasenatıyla mesrur, seyyiatıyla mahzun olan nefistirHakk'ın emirlerine kısmen uyan; men ettiklerinden ise bazen kaçınan kaçınamadığında pişman olan; kendini zaman zaman kınayan ve levm eden nefstir Cenab-ı Hak şöyle buyuruyor: "Kendini kınayan (pişmanlık duyan) nefse yemin ederim (diriltilip hesaba çekileceksiniz) " 406Nefs-i levvamenin seyri illallah (ancak Allah) tır Alemi, berzah alemidir Yeri, gönüldür Hali sevgidir Dayanağı, tarikatın erkan ve usullerine uymaktan ibarettir Sıfatları kınama, heves, halka itiraz, yalvarma, temenna, gizli riya, makam sevgisi ve şehvettirEmmare nefsin bazı alışkanlıklarının kalıntıları yine bu nefiste vardır Fakat bütün bu vasıflarla birlikte yine bu nefis hakkı hak, batılı batıl görür ve bilir ne var ki bu sıfatlarla huzursuzdur Ne yapsın ki tamamen kendini bunlardan kurtarmaya gücü yetmiyor Fakat şeriata karşı olan sevgisi fazla ve tarikata bağlılığı devamlıdır Gündüzleri oruç tutmak, geceleri namaz kılmak ve sadaka vermek gibi salih amelleri vardır Lakin bu nefse ucub ile gizli riya girer Düşünceleri hatalıdır Bu nefsin sahibi, insanların salih amellerini bilmesini ister Amelleri insanlar için olmayıp, Allah için olsa da böyledir İnsanlardan gizlese de amelleri için medh olunmayı ister Bu arzudan da ikrah edip, rahat bulmaz Onu tamamen kalbinden söküp atabilse, endişesiz, muhlis olurduAllah şöyle buyuruyor: "Nefsini kötülüklerden arındıran kurtuluşa ermiştir Onu kötülüklere gömen de ziyan etmiştir " 407Nefslerin tezkiyesi ile alakalı cihad babındaki ayetler ve hadislerde açıkca görülüyor ki nefsin terbiyesi zaruridir Ve çok mühim bir vazifedir Zira nefis inat ve hiyanet kaynağı, şer ve cinayet madeni, enfüs ve afakta fitnelerin menşei, ale'l-ıtlak zulmün zuhurunun sebebidir Ruh sultanı, akıl veziri ve kalp müftüsünün aralarında ittifak hasıl olsa nefsani ve tabi kuvvetlerden muhalefet ve şikak kalkar, giderMuhbir-i sadık olan, Peygamber-i zişan sallallahu aleyhi vesellem Efendimiz hazretleri: " şimdi küçük cihaddan büyük cihada dönüyoruz" buyurmuşlardır 408Cenab-ı Peygamber sallallahu aleyhi vesellem Efendimiz hazretleri diğer bir hadis-i şeriflerinde: "Gerçek mücahid nefs-i emaresiyle cihad eden kimsedir" buyurmuşlardır 409İbni Ata demiştir ki: Nefsin cibilliyetinde su-i edeb vardır Halbuki kul edebe mülazemet etmekle memurdur Nefis, tabiatı icabı meydan-ı muhalefette, Allah ve Rasulünün emirlerine muhalefet etmekte burnunun dikine gider Kul gücünün yettiği kadar kötü isteklerini reddetmeye çalışmalıdır; nefsinin dizginini bırakmamalıdır; aksi takdirde onun fesadında ortak olmuş olurCenab-ı Hak buyuruyor: "Onun için sen bizi zikretmekten yüz çeviren ve dünya hayatından başka bir şey istemeyen kimselerden yüz çevir " 410Hazret-i Peygamber sallallahu aleyhi vesellem Efendimiz şöyle buyurmuşlardır: "Ümmetim için en çok korktuğum, nefislerinin hevasına tabi olmaları ve tulu emel peşine düşmeleridir "411Ebu Hafs el-Haddad demiştir ki: "Bir kimse nefsini devamlı töhmet altında tutmaz, her halinde ona muhalefet etmez, bütün günlerinde onun hoşuna gitmeyen hayırları icra eylemezse aldanmışlardan olur "Müminin haline göre kabz ve bastı nefs-i levvameden kaynaklanır Kalp sahibi ki kalbe ait vasıfların üzerinde bulunmasından dolayı nuranı bir hicab nefis sahibi olan kimse de, nefse ait sıfatların bulunması dolayısıyla zulmani bir hicab altındadır Kalpten yükselip hicablardan kurtulduğu zaman, hiç bir hal ona hükmedemez İşte o zaman kabz ve bastın etkisinden sıyrılmış olur Kişi kalpten yükselip nurani hicabın varlığından kurtulduğu, kalp ve nefse ait hicablar olmaksızın kurbiyyet makamına erdiği zaman ne kabz, ne de bast haline düşmez Fena ve beka makamından vücuda döndüğü zaman nurani varlık olan kalbe döner O takdirde kabz ve bast da kendine dönmüş olur Fena ve beka makamına erdiği zaman kabz ve bast yokturNefsi emmarenin Kibir, riya, gadab, haset, cimrilik, mal sevgisi hubb-ı riyaset gibi yedi mezmum sıfatı vardır Cehennemin de yedi kapısı vardır: Cehennem, Leza, Hutame, Salr, Sekar, Cahım, Haviye Kim nefsini bu kötü sıfatlardan temizlerse Cehennemin bu yedi kapısı ona kapanır Ve Cennete girerBunlar için bir endişe var ise yalnız azl ve nasb düşüncesidir Azl makamlarından uzaklaştırılma, nasb ise, bir makamdan başka bir makama tayin edilmesidirHak yolun yolcusu, nefs-i levvame makamında iken, şeytan onu yolundan çevirmek için gelir, ona yaptığı salih amellerini, iyi işlerini süslü gösterir; kalbine ucub getirir İşte salik amel yolundan, ucub ile dolup, nefsini beğendikten sonra, şeytan ona suret-i Hakk'tan gelen "İlimden maksat amel etmektir Sen salih amelleri yapabiliyorsun ,O halde ilim öğrenmene, alimlerle sohbet etmene, vaaz dinlemene ihtiyacın kalmamıştır O sana vaazü nasihat eden alim, keşke kendi nefsine söz geçirip, öğüt alsa ve senin amelinin onda biri kadar amel yapsaydı, hakiki kurtuluşa ererdi" der Böylece ucub kendine yerleşince, kendini büyük, başkalarını küçük görüp, insanlara sui zan eder Sonunda kötü huylu olur ki kimseden bir nasihat kabul etmez Aklına göre ibadet edip, cahillik karanlıklarında helak olur Sonra bu salike yine der ki: "Sana insanların hüsn-i zannı vardır Amelle işlerini iyi yap ki, sana uysunlar, bununla kat kat sevaplara kavuş" Salik bu niyetle amelini güzelleştirirse illetli olur Sonra bu lain, salike der ki: "Sen ibadeti gizli yap Çünkü Allahu Teala gizli yapılan ameli kabul edip, seni sever İnsanlar da ihlasını öğrenip seni severler" İşte salik bu söze uyar ve insanların kendisini sevmeleri arzusuyla, amelini gizlerse riyaya düşer de haberi olmaz Şeytanın aldatma yolları çoktur Elinden gelirse salikin amelini bozar Bozamazsa kalbine o amelden efdal bir amel getirir, fakat salikin o ameli yapacak kudreti yoktur Lakin ikinci am eli ona güzel, kolay gösterir Böylece buna başlayıp, birinci amelden geri kalır Ne var ki onu da tamamlayamaz İkisinden de mahrum olur Mesela şeytan, salike der ki: "Sen Allahu Tema'yı ve Rasulunu nasıl seviyorum diyebilirsin? Çünkü ne Kabe'yi tavaf eder ne Ravza-i Mutahhara'yı ziyarete gidersin Bu tembellik ve ihmal sevgi ile bağdaşamaz Sana layık olan, Hakk' a tevekkül edip, Beytini hac ve Habib'ini ziyaret sevabını almandır" Salik bu vesveseye kulak verir, azıksız, binek hayvanı olmaksızın, fakir olarak hacılar kafile si ile Kabe'ye doğru çıkarsa, yol zahmet ve yorgunluğundan bedeni gidemez hale gelince evrad ve ezkarı kaçırıp kalbinde melal bulunca şeytan ona der ki: "Nefsine haksızlık ve zorluk edip de yapamayacağın kadar yüklenme Namazın kazaya kalsa da, Mekke' de kılarsın Taassup yönüne gitme" İşte bu salik, acizliğinden şeytanın bu sözüne uyarsa, farzları kılmakta da gevşek davranır Açlığı ve susuzluğu bastırıp, ahlakı kötüleşince, yine şeytan ona der ki: "Hak Teala haccı zenginlere farz etmiştir Senin gibi fakir o Beyt'e nasıl gider? Şüphe yoktur ki seni hac yoluna gönderen istek, ancak şeytanın vesvesesidir" O zavallı, şeytanın bu sözünden üzülüp, pişman olur Kazaya razı olmayıp, kalbi kararır, insanların gıybetini yapıp, ayıplama, saldırına ile ırzlarına dil uzatıp, onlara düşmanlık eder Zira hac yolunda ona ne kimse sadaka verir, ne de iltifat edebilir O halde kafileyi mahşer yerinin halkı gibi bulup, herkes kendi nefsinin kaygısında olduğundan, o, gıda, yiyecek içecek peşinde olup hac ve ziyaretten nasipsiz kalır Bir payalsa da bin bela ile alır Halbuki önceden memleketinde iken, gönlü rahat ahlakı iyi idi Halim selim idi İnsanları kendine tercih eden cömert ve kerem sahibi idi Hac yolunda başına gelen korkunç hallerden ahlakı kötü, göğsü dar olup, nefsi bahil, haris ve leim oldu İşte bu salik hacca gitmekle kendi yolundan kalıp, başına bu kadar belalar gelince, şeytan onun yolunu kesmekle arzusuna kavuşur Hak Teala'nın yardımı o salike erişir ve şeytanın bu tür hile ve aldatmalarından kurtulursa, şeriatın edepleri, tarikatın usülleri ve yüksek himmetle salik olur ilerler Böylece nefs-i mülhime olup diğer makama kavuşur405 Hadis-i Kutsi, Buhari, Tac Terc e5, s 722, HNo: 1124406 Kıyamet Suresi, Ayet 2 407 Şems Suresi, Ayet 9-10 408 Beyhaki 409 Tirmizi, Ahmed bin Hanbel, Ramuzu'l-Ehadis, cilt ı, sayfa 233-4410 Necm Suresi, Ayet 29 411 İbni Adiy, Cabir radıyallahu anh' dan rivayet olunmuştur Kaynak: Marifet-i İlahiyye Tarikat-ı Aliyye; Sayfa (273-274-275-276-278-279-280) 3 Nefs-i Mülhime: Eğer nefs, terbiye ve tâatını artırmış, fakat arzu ve isteklerini hâlâ unutmamış, ancak bırakmış, mânevî terakki ve yükselmeye başlamışsa mülhimedir Arzu ve isteklerini unutmamış demek; her ne kadar tâatı ve terbiyesi artmışsa da içinden nehy bulunan fiili icra etmek arzusu tamamen çıkmamış olan nefstir Mesela sigara içme arzusu içinden çıkmadığı gibi, yani nefs-i mülhime sahibi terk ettiği bir fiili her ne kadar bırakmışsa da içinde arzu kalmış ve daha unutmamıştır Hakk’ın emirlerine mümkin mertebe uyan, men ettiklerinden azami derece sakınan ve bu halleri dolayı bazı ilhamlara nail olan bu makamda, nefsi mülhimenin seyri, İlallah (şanı yüce Allah’a) dır Yani bu makamda Salikin batının da hakiki iman zuhur eylediğinden şuhudunda masiva kalmaz Alemi, ruhlar alemidir Mahalli ruhdur Hali aşktır Varidi marifettir Sıfatları ilim, cömertlik, kanat tevazu, sabır, tehammül, özrü kabul, hüsnü zan ve eziyetlere katlanmaktır Bu makamda salik bütün insanların kaderlerinin Allah Teala’nın yed-i kudretinde olduğunu müşahade ettiğinden kimseye, hiçbir mahluka asla, bir itirazı kalmaz Yine bu nefs-i mülhimenin sıfatları arasında ağlamamak, insanları ihmal etmek, hayranlık duymak, havf ve recanın bulunmayışı ve güzel sesleri işitince fazla haz duymak, hararetlenmek, zikrullahı sevmek, Allah ile ferahlanmak, güler yüzle ve hikmetle konuşmak, müşahade ve murakabe etmektirCenab-i Hak şöyle buyuruyor: "Sonra da ona iyilik ve kötülükleri ilham edene yemin ederim ki 421Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi vesellem Hazretleri: "Muhakkak ki şeytan ademoğlunun kan damarlarında dolaşır Ve ben seytanın size vesvese vermesinden korkarım" buyurmuştur422 Peygamber-i Zisan Efendimiz sallallahu aleyhi vesellem Hazretleri:"Muhakkak sizin Rabbiniz için zamanınızın günlerinde dalgalı gelen rahmet kokuları vardır Bu koku dalgalarına kalbinizi açıp hazır bulununuz" buyurmuştur423 Nefs-i mülhime eğer manevi terakkiye baslamış ve terbiye ve taatini artırmış, fakat arzu ve isteklerini terk etse de unutmamışsa mülhimedir Arzu ve isteklerini unutmamış demek her ne kadar taati ve terbiyesi artmışsa da içinde kötülük bulunan fiili icra etmek arzusu tamamen çıkmamış olan nefisdir Mesela sigarayi terk eden bir kimsenin seneler geçtiği halde o arzu içinden çıkmadığı gibi Yani nefs-i mülhime sahibi terk ettiği bir fiili her ne kadar bırakmışsa da içinde hala o arzu ve istek kalmış, daha unutmamıştır Hz Peygamber sallallahu aleyhi vesellem Efendimiz buyurmuşlardır ki: "Dikkat edin vücutta bir et parçası vardır O islah edildiği zaman bütün vücut salaha kavusmustur O fesada uğradığı zaman bütün vücut fesada uğramış olur O et parçası kalptir"424 Cenab-ı Hak şöyle buyuruyor:Bu makamda salik mürşid-i kamile muhtaçtır ki onu karanlık şüphelerden kurtarıp nurlu ufuklara çıkarsın Çünkü bu makamda salikin hali zayıftır Hakka gidemez ve "Celal" ile "Cemal"i ayırt edemez Ancak bu makamda salik latif, ruhani, sadık ve Allah celle celaluhu'na aşık olur Ve onun kalbinde irfan nuru güneş gibi doğar, bu nur ruhuna kemale erme müjdesini verip Allah celle celaluhu'na kavuşma rüzgarını estirir ve kalbindeki perdeleri kaldırıp nefsinin en büyük ve çirkin zevklerini yok eder Çünkü bu makam ruhun güzel makamıdır Ruh ise Allah'ı görmekten utangaçlık duyar Fakat ruhun duyduğu şiddetli sevinçler Hakk'a kavuşmaya engel olmaktadır Fakat nurlu perde ve onun sevinçleri beğenilmiştir ve faydalıdır Çünkü utanma ve sevinme Allah'ın cemalini ve O’na kavuşmayı arzulamaktır Bu makamdaki salik Allah zikrine devam ederArifin kalbinde halikın hakikati belirir Ruhunda iman nuru zuhur eder ve onda ilahi bilgiler doğar Dünyanın aşağılık lezzetlerinden nefret edip ebedi hayatin devlet ve mutluluğuna şevkle, istekle sarılır Fakat bu isimden istenen özelliklerin meydana gelmesi için zikrin gizli ve kuvvetli yapılması, nefeslerinin sesini işitip kelimelere kulak vererek zikre devam edilmesi lazımdırAşıklar ise, yakinen bilmişlerdir ki gözden düşmekten murad saygı ve hürmeti gerektiren makam ve şöhretlerden ayrılmaktır Onlar şeriatın hududunu gözetirler Ashab-i Kiram'in hareketlerine uyarlar Evliyanın adetleri ile yaşarlar Halkın nazarında değersiz görünen işleri yaparlar Bununla beraber bunlar mahbubun likasının bütün engellerini kökünden söküp atarlar Mesela süslü ve kıymetli bir elbise giymek için çalışıp yorulmazlar Ancak sıcak ve soğuğa karşı alelade bir elbise ile yetinirler Mahbuba yönelirler, gönülleri sohbette olur ve tefeyyüz ederler O hasrete, yakınlığa kavuşmaktan lezzet alırlar Ruhuna zevk ve lezzet verip arifler katında izzet rifat görüp mahbubu yanında kadr ü kiymet bulurlar Bu makamda arif zaman zaman – La ilahe illallah" ismi şerifine devam ettikçe gönlünden hikmet pınarları kaynar Lisanından zülal-i marifet cereyan ederBu makamda salik latif-i ruhani ve aşık-i rahmani olur Kalbinde İrfan nurunu bulur Ruhu kemal müjdesi bulmuş, kavuşma esintisi yüzünü aksamıştır Kalbindeki perdeler teker teker açılıp, nefsinin kötü arzu ve emelleri zail olup gitmiştirBu makam ruh makamıdır Ruh ise, görünmez Ruh ile hazları toplamakta; onlar da onun yolunu tıkamaktadır Lakin nurani perdeler ve lezzetler makbul ve faydalıdır Zira onun talebi, cemal-i müşahadedir ve vuslat arzusudur Zü1 ve iftikar ile nimetlenir Şevki galip oldukça sabır ve kararı kesilir Bu makamda olan aşığın maşukuna şevki galip oldukça, ilahiler ve nağmeleri dinledikçe mahbubun şevkinden zevk ve kararı kalmaz Dizginleri bırakır ve ara giriftar olmaz Elbisesini tebdil edip insanların itibarini bir habbeye almazÖyle hareket eder ki bir kimsenin yanında hiç kadrü kiymeti kalmazO aşık, bu hallerle manevi lezzet bulur Bu kendini gözden düşürmekle,doğru, yalancıdan ayrılır Çünkü muhabbet davasında olançok ise de sözü doğru olan az bulunur Muhabbete doğru olan kalbinde mahbubundan başka şey kalmayan, insanları unutan ve insanlarında unuttukları kimsedir Muhabbetin bir şartı şudur ki muhib olan elbette mahbubuna muti ve müştak olmalıdırEğer arifin kalp ayağı sürçer, bu vesvese ve desiselere kulak verir, ibadet ve mücahedeyi terk eder ve nefsin hevasına uyup giderse onun kalbi bilmediği yerden kararır ve şeytan da oraya yerleşir; sonra ona der ki: "Rabbin senin hakikatindir ve sen de O'nun hakikatisin Çünkü Allah, O işiticidir ve görücüdür' buyurmuştur Dilediğini yap, çünkü O'na yaptığından sual olunmaz" kelamiyla senin de sorumlu olmadığını duyurmuştur İşte o zaman, tabii, zulmet perdeleri onun basiretini öyle örter ki hiç görmez olur Hırsızlık ve hiyanete baslar, çesit çesit haramları yer, itikadi bozulup Allah'tan korkmaz olur Şeytanın öyle bir oyuncağı olur ki Rahman'ını bırakıp onu sever, ona ibadet eder Tabiati toprağına meyledip şeytanın sözüne uyan gafilin hali budur Eğer bu arife Hakk'in inayeti erişip mücahede üzere devam ederse onun nefs-i mutmainne olup yüksek himmetle bu makama gelir İki dünya saadet ve rahatlığını bulup şeytanın aldatmasından emin olurBu yüce makama çıkmak ancak mahbubun likasini ve maşukun cemalini düşünmek, anmak, hatırlamak ve arzu etmekle olur Bu makamda salike fena (yok olma) haleti (manevi hali) gelir Vasat makama çıkıp nefsinin mutmain olmasına vesile olur421 Sems Suresi, Ayet 8 422 Tecrid-i Sarih 423 Müslim-Buhari 424 Tecrid-i Sarih Tercümesi cilt 1,sayfa 60, Hadis No: 60 Kaynak: Marifet-i İlahiyye Tarikat-ı Aliyye Sayfa (284-285-286-287-289-) 4 Nefs-i Mutmainne: Eğer nefs, kötü arzu ve isteklerini külliyen unutmuş, kötü fiili işleme arzusu içinden çıkmış ve mânevi terakkilere vücudunu vakfetmişse mutmainnedir Ehlullah buyurmuşlardır ki: Hakk’ın emirlerine tam uyan, men ettiklerinden sakınan ve kuvvetli iman sahibi olan mutmainne nefstir Arifibillah olan takva ve vera yakın ashabının nefsidir Bunlar hitab-i ilahiyeye mazhar olmuşlardır Bu makama ancak sadık müridler vasıl olurCenab-ı Hak buyuruyor ki: “Ya eyyetühen-nefsül-mutmainne ” "Ey itminana ermiş nefs! Sen Rabbinden, Rabbin de senden razı olarak Cennet’ime gir! Fecr Suresi, Ayet 27-30Görülüyor ki, mutmainneden asağı derecedeki nefsler hitab-ı ilahiyyeye layık olmamışlardır Ancak itminana ermiş olan nefs-i mutmainne, raziyye ve marziyye nefisleri hitabullaha mazhar olmuşlardırVe Allah mutmainne nefs sahiplerini raziyye ve marziyye makamlarına davet buyurmuşturCenab-ı Hakk'ın kullarına merhameti muktezasınca sizler bu davete icabet etmek mi istiyorsunuz? O halde bilin ki talim, terbiye, nefs tezkiyesi ve kalp tasfiyesinden sonra "Cennetim' e girin" hitab-ı ilahiyyesine mazhar olursunuz Bu makamda nefs-i natıka kendi ızdırabından Hakk'ın hitabıyla itminan bulduğu için ismi, mutmainne olmuştur Nitekim Hak Teala bu nefse: "Ey mutmain olan nefs" kelamıyla hitap etmiştir Nefs-i mutmainnenin seyri meallah (Allah'la beraber)dir Alemi, Hakikat-i Muhammediyye' dir Mahalli, sırdır Hali, itminana sadıktır Varidi, şeriatın bazı esrarıdırSıfatları, cömertlik ve güler yüzlülük, tevekkül, sabır, halim selim,teslim, rica, doğruluk, ibadet, yumuşak gönüllülük, hamd ve sena,şükürdür Dahası daimi huzur, kalp sevinci, tatlı dillilik, ayıp ve kusurları örtücülük ve hataları bağışlayıcılık da diğer evsafıdır Salikin bu makamda olmasının bir alameti de şeriattan zerre kadar ayrılmamasıdırTaberani ve Ibn-i Aşakir'in Ebu Ümame radiyallahu anh'dan tahric etmiş oldukları bir hadis-i şerifte Rasülullah'ın bazı sahabeye talim buyurdukları: "Allah'ım senden itminana kavuşmuş bir nefsi mutmainne dilerim ki likana iman etsin, kazana razı olsun, atana kanaat etsin" duasına devam etmelidir 433Bu makamda salik, Hz Peygamber sallallahu aleyhi vesellem Efendimizin ahlakını tamamen bilip uygulamaktan zevk duyar ve onun fiil ve hareketlerine uymakla kalbi tatmin olur Çünkü bu makam kamil insan olma makamıdırYine bu salik, bu makama eren salike bakanların gözleri ve hazır olanların kulakları zevk ve lezzet bulur Eğer her zaman ve bütün gün konuşsa tatlı sözlerinden dinleyenlerin kulaklarına bıkma ve usanç değil, hoşluk ve lezzet gelir Huzur bulurlar Çünkü onun dili Allah tarafından dimağ ve kalbine akıtılan ilm-i ledünniyenin mana ve incelikleriyle bezendiğinden şeriat-i garranın anlatılmasında söylediği her söz Kur'an-ı Kerim' e ve hadis-i şeriflere tamamen uygundur Onun sohbetleri Allah tarafından kalbine akıtılan ilhamlardan ibarettir yani ilmi, ilm-i ledünnidir Bu kamil veli yakınlarıyla ve insanlarla görüştükçe kendisine gelen, kalbine akıtılan bu hikmetleri, onlar söyler ve öğrendiği ilahi bilgileri, sevdiklerine ve arzu edenlere istidat ve kaabiliyetlerine göre öğretir, onları irşad eder ve çok zaman zikir ve ibadetle uğraşıp kendi aleminde kalır Ta ki makamı yükselmekten mahrum kalmasınRasulullah sallallahu aleyhi vesellem: "Bir kimse kalbini iman için Temizlerse ve kalbini selim, lisani sadık, nefsini mutmain, ahlakını müstakim, kulağını hakkı duyan ve gözünü ibret ile bakıp hakki gören haline getirirse muhakkak felaha ermiştir" buyurdular 434Bu makamda bulunan, nefs-i mutmainne sahibi olan arif zikir,dua ve ibadete devam edip Hz Peygamber sallallahu aleyhi vesellem efendimize evvelki sevgisinden daha fazla bir sevgiyle bağlanır O insan-ı kamilin yanında toprak ve altın müsavi olup mal ve mülkü sırf hayır ve hayrat yapmak ve fakirlere yardım etmek için ister Para kazanma ve mal edinme, onun gönlünü bir an bile Cenab-ı Hakk'tan gafil kılmaz ve onun huzuruna varmaya engel olmaz Kazandıklarını gizlemez, tok gözlü olur ve kimseden bir şey istemeyip verilenleri fakirlere dağıtır Mal ve parayı sırf bu gaye ile infak etmek, ancak bu veli zatın şanına yakışır Bu maksatla kazanılan mal da sırf Allah rızası için harcanır Böyle olan mal sevgisi kınanmamış bilakis övülmüş ve beğenilmiştir Eğer bu makamda bulunan kamil Cenab-ı Hakk, adı, şanı kaybolmuş bir insan suretinde gizler ve böylece şöhret yapmaz, afet ve belalardan korursa, bu hal onun için bir nimet ve saadettir Eğer Cenab-ı Hak onu, halk gözünde beğenilmiş ve herkesce takdir edilmiş olarak gösterir ve şeyhlik rütbesini ona giydirir, irşad göreviyle vazifelendirirse o zaman kamil kul bu durumda ilahi takdiri kabul eder fakat o, bu şeyhliği ne ister ne de diler, ne arzu eder ve ne de ondan çekinip kaçar gider Ancak Cenab-ı Hakk onu kalplerin sevgilisi yapıp dost ve müridlerini, kendisine itaatli,hürmetli ve edepli kılar Allah celle celaluhu insanlar arasından seçtiği kulunu sever, hem de sevdirir Manevi bir emirle irşad vazifesine başlamış olurPeygamber Efendimiz sallallahu aleyhi vesellem : "Bir kimse zahir ve batınını içini ve dışını temizleyerek kırk gün halisane Cenab-i Allah celle celaluhu için amel ve ibadet ederse kalbi menba-i hikmet pınarı olup lisanından zülal-i marifet ile tatlı sözler akmaya başlar" buyurmuşlardır 435"Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi vesellem buyuruyor ki:"Dört haslet ( Dilde doğruluk, Malda cömertlik, Kalpte muhabbet, Gizli ve aşikarda ittika ve hayırseverlik) müminde toplanırsa Allah ona bu sebeple Cennet' i vacip kılar 447---------------- 431 Ramuz el-ehadis, cilt 1, sayfa 371-14 432 Fecr Suresi, Ayet 27-30 433 Alusi, Ruhu'l-Mearu; Elmali Tefsiri, cilt 8, sayfa 5821435 Ebu Nuaym, Hilye; Ramuzu'l-Ehadis, cilt 2, sayfa 398-11 447 Ramuzu’l Ehadis, cilt 2, sayfa 438 - 12 Kaynak: Marifet-i İlahiyye Tarikat-ı Aliyye sayfa ( 294-295-296-297-305)5 Nefs-i Râziyye: Eğer nefis, bütün muradlarından ve makamlardan tecerrüd ederek tam bir teveccüh ile Allah’ın rızası yoluna sîreten yönelmiş ise râzıyedir Ehlullah buyurmuşlardır ki: Nefis bütün arzu ve isteklerinden tecerrüd ederek her vechile Hakk'a ve teveccüh-i tam ile Rahman'a yöneldiğinde ve bila-fasila daima Rahim ile olmak şuuruna erdiğinde Allah' tan, hikmetine ve hükmüne ram olarak razı olmuş olur Cenab-ı Hak söyle buyurmustur: "Ey itminana ermiş nefis! Sen Rabbinden, Rabbin de senden razı olarak Cennet’ime gir!448 Peygamber sallallahu aleyhi vesellem Efendimiz hazretleri: ''Ben ancak mekarim-i ahlaki tamamlamak için gönderildim" 449 buyurmuştur Nefs-i natıka her halinde rıza ile sıfatlandığından ismi, raziyye(razı olan) olmuştur Nitekim Hak Teala bu nefse: "Rabbinden razı olmuş ve razı olunmuş olarak dön!" kelamıyla hitap etmiştirBu makamda nefs-i raziyyenin seyri fillah (Allah için)dır Alemi,alem-i lahut'tur Mahalli (yeri) sırrın sırrıdır Hali, fani olmaktır Lakin bu makamda bildirilen fani değildir Bu iki fani arasındaki fark şöyledir ki, önce fena-i vasat derecedeki salikin hali olup hislerin duyarlılığından geçmiştir Bu fani ise sülukun sonunda bulunup beka ile müşerref olunan haldir Beşerin sıfatların mahvolup gitmesidir Salik bekaya hazır olup, ona kavuşmuştur Zira beka bu fenayla aynı olup diğer fena ondan sonra gelir O ise "Hakke'l-yakin" olup bu makamda ele geçer Bu radiye nefsin varidi yoktur Zira varid ancak beka sıfatları ile olur Halbuki bu kamilin beseri sıfatları öyle zail olmuştur ki eseri bile kalmamıştır Onun için bu makamda kamil olup nefsiyle bakidir Bundan önce makamlarda olduğu gibi ne Rabbi ile bekadır, ne de diğer makamda olacak olan gibidir O halde bu öyle bir haldir ki ancak zevk ile tadarak anlaşılırBu nefse ikram için verilen sıfatlar vera, hulus, muhabbet, nush, huzur, keramet, terk, masivayı unutmak, kemal üzere teslim ve rızadır Zira bu kamil, Cenab-i Mutlak'in şühudunda müstağrak olur O halde alemde meydana gelen herşeyi itirazsiz gönül hosluğuyla kabul edip haz alır Hiçbir musibeti kendinden gidermek için Hakk'a iltica etmeyip herseye razi olur Bu halde iken bile insanlara nasihatla emr ü nehy edebilir Bu hal onu Allah'ın kullarina irşaddan alıkoymayıp tebliğe devam eder Sözünü duyan ondan istifade eder Bütün bunlarla beraber bu kamil sırrın sırrıyla alem-i lahutu bulur Bu makamın sahibi Hakk'in huzuru ile edep deryasına dalar Duasi redd olunmaz Lakin edep ve hayasi galip olduğundan bir sey isteyemez Çaresiz kalsa dua eder ve duası kabul olur biiznillah Bu veli HakTeala'nin katında aziz ve mükerremdir İleri gelenler ve avam arasında muhteremdir Allah celle celaluhu insanlarin kalbine o sadikkuluna karsi muhabbet vermistir, bu kamil insan da Allah'in kullarina hüsn-i zan eder Zalimlere hiç meyletmez Ihtiyaç sahibi olmasa da kendisine verilen hediyeyi reddetmez, muhtaç olan garib ve fakirlere infak eder; ihtiyaç sahibi olsa da kimseden bir sey istemezRabbi ile mesgul olur Bu veli batin aleminde öyle bir sultanlığa kavuşmuştur ki zahirdekilerin yani dünya saltanatların hepsi onun hükmü altında kalır O halde o tebasindan bazısına nasıl tenezzül edip meyl ve itibar edebilir?Bu makamda ehlullah "Hayy" ismiyle meşgul olur, "Hayy" virdine devam eder Böylece fani olup "Hayy" ismi ile beka bulur; Hakk'ın menziline gider Bu isim ile meşgul oldukça fenadan çıkıp bekaya erip Hayy sıfatı ile muttasıf olurPeygamber Efendimiz Kutsi Hadiste buyuruyor ki: "Kulum bana nafilelerle o kadar yaklaşır ki ben onu severim ve ben onu sevince işiten kulağı, gören gözü, tutan eli ve yürüyen ayağı olurum " 450Aziz ve Celil olan Allah buyurmuştur: "(Cennette) salih olan kullarım için hiçbir gözün görmediği hiçbir işitmediği beşer kalbine (hatır ve hayaline) gelmeyen şeyler hazırladım " 451Nefs-i radiye sahibi olan veli bu makamın sonlarında fiillerin tecellilerini geçip isim ve sıfatların tecellilerine gelip başka makama gelir Böylece "İlme'l-Yakin"den "Ayne'l-Yakin" mertebesine gelirOradan bir cezbe ile başka bir makama girip o makamda kendisine "Hakke'I-Yakın" hasıla olur Hak Teala'nın kendi sıfatlarından biri kulun kalbine münkeşif olur Bir kulun bütün sıfatları fenaya kavuşursa Hak Teala onun kalbine kendi sıfatlarından bir sıfatla tecelli eder O sıfatın bazı eserleri Allahu Teala'nın ihsani ile fani olan kulda zahir olur Mesela Hak Teala ona Semi, işitici sıfatı ile tecelli edince o cemadatın zikrini bile işitip anlayabilir Çünkü o fani kul ilme'l-yakin ve ayne'l-yakin mertebelerinden geçip hakke'l-yakin mertebesini bulmus olurEhlullah buyurmuslardir ki: Salik-i sadık ilme'l-yakin mertebesini geçip ayne'l-yakln mertebesine gelince Hakk'in cezbesiyle hakke'l-kin mertebesini bulur İlme'l-yakin: Akli delillerden hasıl olan ilimdir Ayne'l-yakin: Müşahade ile hasil olan ilimdir Hakke'l-yakin: Kulun sıfatlarının Hakk'ın sıfatlarında fani olması O'nunla ilmen, şuhuden ve halen beka bulmasıdır Hakikatta kulun sıfatları fani olup zatı da fena bulmayınca bekaya eremez Bu salike sülukunde faydali olan vahdet-i vücudu şuhuddur Yalnız marifet, faydalı olmaz Çünkü eksiktir Şuhud ise, izdirar-i hal olup mücahede ile hasıl olur Zül ve iftikar ile vücuda gelir Zira müşahede ancak mücahededen doğup kuvvet bulur Bu müşahede hali, şeriata uyulur ve güzel ahlak sahibi olursa faydalı olur Yoksa sonu hüsrandırHz Ali radiyallahu anh buyurmustur ki: “Yaninda Allah'ın, Rasulullah'ın ve evliyanın sünneti olmayan kimsenin elinde hiçbir sey yok demektir” Ona denildi ki: "Ya Ali! Allah'ın sünneti nedir?”buyurdu ki: "Sırrı gizlemektir” "Rasulün sünneti nedir?” buyurdu ki: "Güzel ahlak sahibi olmak ve insanlarla iyi geçinmektir" "Evliyanın sünneti nedir?” "İnsanlardan gelen eziyete sabretmektir”Bir gönül ki masivadan geçip yükselmiştir ve yakınlık rayihasini teneffüs etmiştir Üns ve huzur meclisine kavuşmustur O gönül Hakk’tan nasil gafil olurEy salik susmak ilimlerin üstünüdür Hayy ve Kayyum'un hikmetidir Dil konuşsa gönül susar Dil sussa gönül hikmet söyler Konuşmak gümüş olsa, susmak altın olur Çok konuşanlar pişman olurHer susan salim olur Susmak, konuşmayı terk etmektir Kalbin susması itiraz ve yüz dönmeyi terk etmektir Kalbin susması hayreti getirirHayret ise varidat ve keşfe sebeptir Arif susarsa, malik olurAşık susarsa sadık olur Susmak müminin üstün hasletidir Çoğu afiyetler ondadır Bela konuşma içindedir Susmakla kalp gözü açılırAkil artar ve rahatlar ve kalpte yakin hali zuhur eder Dilini tut ki onun isyani, tuğyanı (azması) diğer uzuvlardan çok ve büyüktürSukut et ki, onun fesadi diğer bütün azalardan fazladır Demek ki dilini korumak herşeyden önemli ve elzemdir Çünkü dilini korumakta diğer azaları korumak da vardırSonra safi muhabbet hasıldır Ne benlik ne de ikilik kalır O halde halis muhabbet, hulletten daha yüksek ve daha saf olur Nitekim HzHabib-i Ekrem sallallahu aleyhi vesellem, Halilullah aleyhisselamın menzil ve derecesine kavuşup oradan Kabe Kavseyn' e yükselip, "ev edna" makamına ulaşmıştır Zira Halil İbrahim aleyhisselam Allahu Teala'nın sıfatlariyla O'na tevessül etmiştir Rasulullah sallallahu aleyhi vesellem ise sıfatlar ile kalmayıp, zat-i pak ile durmuştur Muhabbet saf olur ve sahibinin hali bilinirse ona mekarim denir İşte mekarim saf muhabbet sahibinin halidir448 Fecr Suresi, Ayet 27-30 449 Hadisi Buhari 450 Hadis, Buhari 451Hadis-i Kutsi, Müslim Kaynak: Marifet-i İlahiyye Tarikat-ı Aliyye Sayfa (305-306-307-308-309-313)6 Nefs-i Marziyye: Eğer nefis, bu fikre hizmet ve sıdk ile sebât ve istikamette devamlı olur ve bu sûrette Hakk nezdinde de hâli makbûl bulunursa marziyyedir Nefs-i marziyye sahibi, bütün mevcudiyetiyle Hakk’ın emrine ram olur; ibadet ve taatta bulunur; ihlasla itaat edip hizmet görür;Allah celle celaluhu'na sıdk-i sebat ile istikamet üzere ve böylece Cenab-ı Hak kendisinden razı olur Cenab-ı Hak şöyle buyurmuştur: "Ey itminana ermiş nefis! Sen Rabbinden, Rabbin de senden razi olarak Rabbine dön! Kullarımın arasına katil ve Cennet'ime gir!" 458 Allahu Teala bu makamda nefs-i natıkadan razı olduğundan ismi marziyye olmuştur Nitekim Hakk Teala bu nefse "Rabbine razı olmuş ve razı olunmuş olarak dön" kelamıyla hitap etmiştir Bu makamda nefs-i marziyyenin seyri, anillah (Allah'tan)dir Alemi,şehadet alemidir Yeri, hafidir Hali, hayrettir Varidi, şeriattir Sıfatları,Allahu Teala'nin ahlakı ile ahlaklanmaktır; beşeriyyeti terk ve hüsn-i hulktur Cenab-i Hak şöyle buyurmuştur:"Ve sen elbette yüce bir ahlak üzeresin " 459Hataları af, ayıpları örtmek, hüsn-i zan, herkese lutf ve şefkattir İnsanlari tabiatlarının zulmetlerinden, ruhlarının nurlarını çıkarmak için onlara meyl ve muhabbettir Lakin bu meyil ve muhabbet-fillahtır Yani Allah için olduğundan makbuldürNefs-i emmare makamında olan meyil ve sevgi gibi değildir Bure'fet ve rahmettir Zira nefs-i emmarede sevgi nefs için olduğundan kötü, çirkin, gaflet ve zulmettir Bu ise nefs-i marziyyenin sıfatından olup halk ile Halık'in sevgisini birleştirebiliyor Bu şaşılacak bir şey olup ancak bu makama kavuşanlara nasip olurOnun için bu makamda olan veli görünüşte insanlardan ayrılmaz ama batını kibrit-i ahmer gibi olup misli bulunmaz Seçilmişlerin seçilmişidir;nur menbai, esrar madeni, sevilmişlerin önderidir Bu makamda hal ilm-i ilahi dairesindedirMakamın sahibi şuhudunda ağyar kalmayıp kalbi, masivadan kurtulmuştur ve Allah’u Teala'nın ve insanların yanında beğenilmiştir Kendisi herşeyden razıdır ve onun (muhakkak ki Allahu Teala'nın razı olduklarından razıdır) değeri yüksektir Bu kamilin seyri anillahtır Bu makamda ona Hz Hayyul Kayyum muhtaç olduğu ilimleri kendisine bahşetmiştir Bu merhalede salik Alem-i Gayb' dan Şehadet Alemi'ne Allahu Teala'nın izni ile dönmüştür Böylece kendisine ihsan edilen marifetlerle insanlara faydalı olur Lazım olan hikmet ve nasihati insanların seviyesine göre, onların anlayacağı derecede söyler Bu kamilin hali makbul hasletlerdendirOnda huzur-i hayret vardır Bu hayrettir ki "Ya Rabb! Sana olan hayretimi artır" duasi Hz Sıddık-i Ekber' den bildirilmektedir Bu hayret sülukun başlangıcında olan hayret değildir Bu kamilin sıfatlarındandırBunların sahibi her sözünü tutar sözünden dönmez Her şeyi yerine koyar adaletten ayrılmaz Yeri geldiğinde o kadar infak eder,mal verir ki tanıdığı olmayan görse onu israf ediyor zanneder Yerini bulmayınca o kadar az verir ki tanımayan bahil ve hasis zannederKendini öven kimseye, vermeye layık değilse bir şey vermez Kendini kötüleyene ve ihsana uygunsa kendini kötülediği için hakkını vermemezlik etmez O kerem menbaıdır Bu güzel haller gönül sahibi olan velilerin şanıdırBu makamın sahibi her halinde vasat haldedir İfrat ve tefritten uzaktır Bu vasat yol dile kolaydır ama yapmak zordur Bu güzel ahlakla sıfatlanmayı herkes arzu eder Bu sıfatta olanları sever onlardan edeple bahseder Lakin vasat hal, bu vuslat yolu çok zor olduğundan onunla sıfatlanmış olan azdır Zira o, bu makam sahiplerine mahsus bir lütf-i celil ve sıfat-i cemildir Allahu Teala Hazretleri buyurdular ki: "Kim benim veli kuluma düşmanlık ederse ben ona savaş açarım" 460Veli kul Allah celle celaluhu'na ibadeti hakkıyla ifa eden ve ibadet arasında isyana düşmeden birbiri ardından ibadet vazifelerini yerine getiren demektir Bir kimsenin veli olması için hem kulluk vazifesini yerine getirmesi hem günahlardan kaçınması şarttır Nasıl peygamberlerin masum olması gerekirse, velilerinde mahfuz olması gerekir Şeriata bir itirazı olan ise gurura kapılmış durumda ve kendini aldatmaktadırHadiste Allahu Teala'nın harp ilan ederim sözü hakkında el Bakillani şöyle diyor: Burada beliğ bir mecaz vardır Çünkü Allah'ın sevdiğinden hoşlanmayan Allah celle celaluhu'na muhalefet etmiş olur Allah celle celaluhu'na muhalefet eden O'nunla karşı karşıya gelir Allah kendisiyle karşı karşıya geleni ise helak eder Ayrıca Allah'ın veli kullarına düşman olanların, Allah'ın kendilerine düşman olmasını gerektirecek bir durum içine düşmesi yani Allah’ın veli kullarını sevmenin Allah’ın sevgisini kazanmaya sebep olduğunu gösterir457 Hadis Buhari 458 Fecr Suresi, Ayet 27-30 459 Kalem Suresi, Ayet 4460 Hadis Kudsi, Sahihi Buhari Kaynak: Marifet-i İlahiyye Tarikat-ı Aliyye sayfa ( 315-316-317-318-319)7 Nefs-i Safiye (Kâmile) : Vehbi olan ledünnî ilme mahzar vâris-i enbiyâ sıfatıdır Ehlullah buyurmuşlardır ki: Nefs-i safiye sahibi vehbi olan ilm-i ledünne mazhar olmuş varis-i enbiyadır Bu makamda kalpte on lahuti güneşin doğmasıyla bu yüksek tecellinin nurlu eserleri insanin bütün azalarında zahir olurO zaman bu makam sahipleri kulluk vazifelerini derin ve deruni bir zevk ve neş' e içinde seve seve ifa ederler Alim-i billah olan bu veliler,halkı ivazsız garazsız ve dinar ve dirhemsiz, bir menfaat mukabilinde olmayarak livechillah Hak yoluna, şeriat-i mutahharanın, sünnet-i seniyyenin emirlerine davet ederCenab-ı Hak söyle buyurmuştur: "Derken, kullarımızdan bir kul buldular ki, ona katımızdan bir rahmet vermiş, yine ona tarafımızdan ilmi ledünni öğretmiştik " 466Cenab-i Hak söyle buyurmuştur: "Kudretine nihayet olmayan Allah/in sadakat meclisinde, huzur-u kibriyasındadırlar ,,467Nefs-i safiye, bütün faziletlere kavuştuğu için ismi kamile olmuştur Seyri, billah (Allah ile)dir Alemi, kesrette vahdet ve vahdette kesret alemidir Yeri, hafiye nisbetle, ruhun bedene nisbeti durumunda olan ahfa, hali ise bekadır Varidi buraya kadar anlatılan tüm nefislerin varidleridir Sıfatları, bildirilen bütün güzel huylardırBu makamdaki arifi billahin meşgul olduğu vird "Kahhar" ismidirBu makam bütün makamların en büyüğü ve en yükseğidir Zira bunda batin saltanatı kemale erip, mücahede tamam olmuştur Riyazete ihtiyaç kalmayıp vasat halde kalmıştır Bütün muradlarını almıştırAncak alemlerin Rabbi olan Allah celle celaluhu'nun rızasını almak kalmıştırBu kamil velinin amelleri sevap ve ibadettir Temiz nefesleri kudret ve inayettir Tatlı sözleri ilim ve hikmettir, pür lezzet ve halavettir Yüzünü görmek huzur ve saadettir Bu arifi görenlerin kalbine Allahu Teala'yı zikir ve fikir gelir Huşu ve hudu ile ona yönelir Nasıl yönelmesin ki o, Allah'ın aziz kulunun yüzünü görmektedir Dördüncü makamda iken veliyullah idi Bu makam avam evliyasının makamıdır Beşinci makam seçkin evliyanın makamıdır Altıncısı seçilmişlerin makamıdır Vermek isteyince hiç kimsenin mani olamadığı,vermemeyi murad edince hiç kimsenin engel olamadığı Allahu Teala her ayıptan münezzehtirPeygamber Efendimiz sallallahu aleyhi vesellem söyle buyurmuşlardır ki: "İhsan, Allah'ı görüyormuşsun gibi ibadet etmendir Sen onu görmüyorsan da o seni her an ve daim görüp, gözetmektedir" 468Hidayet-i hakikiye mazhar olan mümin her an bu duygu ve şuur içinde bulunmak ve bütün hayatini bu inanca göre tanzim etmekle beraber kendisinde yakin hali zuhur edip bu vesileyle vuslat-ı ilahiyeye nail ve mazhar olur Bu "Kahhar" ismi kutba mahsus olan isimlerden olup kutb onunla saliklere imdat edip nurlar, hidayetler ve müjdeler gönderir Hatta saliklerin içinde zuhur eden cezbe, sürur ve huzur gibi gönül ve ruh hallerine yardim, zamanın kutbundan (irşad kutbundan) olup onların zikir ve teveccühlerine karşılıktırBu makamın sahibi bir an ibadetsiz olmaz Bedenin her uzvuyla,eliyle, ayağıyla, diliyle yahut yalnız kalbi ile ibadettedir Gafil olmazBu kamilin istiğfarı çoktur Tevazuu yerindedir Rızası ve süruru halkın Hakk'a ikbal ve teveccühlerindedir Kızması ve üzülmesi onların Hakk' tan gaflet ve yüz çevirmelerindendir Hakk'ı isteyenlere rağbet ve muhabbeti öz evladına olan muhabbet ve rağbetten daha çokdur Bu kamil veli emr-i bi'l-maruf ve nehy-i ani'l-münker edip yumuşak ve alçak gönüllükle söyler Muhabbet ehlini sevip sevilmeyeceklere sevgisizlik gösterir Bununla beraber kalbinde kimseye kötülük beslemez Allah için olan işleri yapar Ayıplayanların ayıplamasından kaçınmaz Bu makamdaki bir kulun kahrı lutfuyla, gazabı hilmiyle ve celali cemaliyle karıştığından gazap halinde razı olup, riza halinde gazap eder Lakin her şeyi yerine koyup her halinde adalet üzere gider Himmetle bir şeyin olmasına teveccüh ederse biiznillah onu muradına uygun hasıl olmuş bulur Bu kamilin muradı Hakk'ın muradına, uygun, rıza ve kızması da onun rıza ve kızmasına mutabıktır Ruhu onunla olup hep huzur' dadır Çünkü o "künmeallah vela tübali" sırrına mazhar olmuşturPeygamber Efendimiz sallallahu aleyhi vesellem söyle buyurmuştur: "Muhakkak Allah her yüzyıl başında bu dini ihya edecek kudsiyyü'l-sifat bir racul-i salih, bir insan-i kamil gönderir " 469Hiçbir peygamberin ümmeti varis-i enbiya rütbesine nail olmamıştır Yani her peygamberin ümmetine emr-i bi'l-maruf ve nehy-i ani'l-münker vazifesi verilmemiştir Ancak bu vazife ümmet-i Muhammed'e tevdi olunmuşturPeygamber sallallahu aleyhi vesellem Efendimiz buyurmuşlardır ki: "Her asırda benim ümmetimden sabikûn vardır ki bunlara büdela ve siddikûn denir Haklarındaki inayet ve merhamet-i ilahiyye o kadar mebzuldur ki sizler de o sayede yer ve içersiniz Ve yeryüzü halkı için tasavvur olunan bela ve musibetler onlarla def ve ref olunur"Sabikûn, tekaddüm edenler; mukarrebûn demektir Asr-i saadetten beri her zaman sabikûn zümresi arz üzerinde mevcuttur Asr-ı saadet'te sabikun şerefine birinci olarak erkeklerden Hz Ebu Bekir-i Sıddik radiyallahu anh, kadınlardan Hz Hatice radiyallahu anha,gençlerden Hz Ali radiyallahu anh, köleler içinde Zeyd bin Harise radiyallahu anh nail olmuşlardır471Sultanü'l-Arifin Bayezid-i Bistami hazretleri buyurmuşlardır ki: "Benim zamanımda İslam içinde kümmelin-i evliyadan yetmiş bin kadar veli var idi Onların madununda çok veliler vardı Lakin o asrın kutbu henüz keşfe erişmemiş ümmi bir haddad idi ki gece gündüz evlad-ü iyalinin nafakası için dükkanında demircilik sanatı ile meşgul idi Ben ise hayrette kalmış idim Sırr-ı kutbiyyet nedir ki bu kadar velilerden birisine verilmeyip te bir ümmi ve henüz dide-i basireti küşat olmamış bir haddada verildi, diye taaccüp ettim Bir gün o haddadın dükkanına vardım Selam verdikten sonra haddad yanıma gelip elimi öptü ve benden dua istedi Ben ona dedim ki: "Ben senin ayaklarını öpeyim Sen bana dua et" Cevabında o zat buyurdu ki: "Fakat sana dua etmekle benim derd-i derunum teskin olmaz" Ve tekrar o zata dedim ki: "Acaba derdiniz ne ola? Bizlere haber verseniz belki çaresine bakarız" O zat buyurdular ki: "Acaba ruz-i mahşerde bu kadar kulların hali nice olur?" deyu ağlamaya başladıDerd-i derunu bana dahi tesir edip beraber ağladık O vakit sırrıma nida olundu ki kutublar "nefsi nefsi" diyenlerden değildir "ümmeti ümmeti" diyenlerdendir Hemen kalbimdeki hayret ref olunup bildim ki bu zatların istidadı başkadır Bunlar kalb-i Muhammedi üzere vaki olup mazhar-ı hakikat-i Muhammediyye olmuşlar Lakin o halde henüz keşif hali zuhur etmeğinden kutub olduğunu bilmiyorduKendisinden sordum ki: "Halkın muazzeb olmasından size ne?" buyurdular ki: "Ey birader, benim hamur-i fitratım ab-i şefkat ve merhametle bir derece yoğrulmuş ki eğer bütün insanların günahını bana yüklenip onları affeyleseler memnun olurum" Ondan sonra kendisiyle bir haylice sohbet eyledi |
